Na verdade, a imensa maioria das pessoas que falam o galego-português escrevem como nós.
Todas as línguas tenhem histórias atraentes, a nossa nom é umha exceçom. Nasceu no noroeste da Península Ibérica, num território que incluía a atual Galiza e o Norte de Portugal e daí avançou para sul chegando até o Algarve, sul de Portugal cruzando depois os oceanos e assentando-se em todos continentes.
Factos históricos provocárom que o território a norte do Minho ficasse a depender do Reino de Castela enquanto a sul do Minho constituía um reino independente. Isto tivo as pertinentes consequências linguísticas:
-
A norte do Minho, o galego ficou reduzido a variedade oral e as falas castelhanizárom-se.
-
A sul do Minho, o galego constitui-se na Língua de todos os habitantes e as falas modernizárom-se.
Quando no séc. XIX há um processo de recuperaçom escrita da nossa língua, escreve-se o “normal”, com a ortografia do castelhano, a única em que foram alfabetizadas as pessoas escreventes. No galeguismo que viria a seguir há sempre uma visom do português como referente de integraçom e do castelhano como referente de oposiçom. É por isso que começam a usar-se palavras “raras” como galego, Galiza, estrada, liberdade (1), dúvida, Deus (2) ou rua (3). Estas palavras foram substituídas por palavras castelhanas que eram as “normais” entre as nossas coetâneas.
No ano de 1980 e por encomenda da junta pré-autonómica, uma comissom dirigida polo professor Carvalho Calero elaborou umas Normas ortográficas do idioma galego. Estas normas estavam chamadas a ser o quilómetro zero de uma estratégia luso-brasileira (4) para a nossa língua. Infelizmente, no ano 1983, o decreto Filgueira Valverde promoveu umas outras normas com um espírito diferente (5). Foram elaboradas polo Instituto da Língua Galega sobre a base (6) do galego popular e a estrangeirizaçom do português (7).
A estratégia reintegracionista ou luso-brasileira para o galego trabalha sobre a base de a Galiza, Portugal e o Brasil compartilharem a mesma língua, na Galiza conhecida como galego e internacionalmente como português, no convencimento de que é a melhor estratégia para a nossa língua e para os seus falantes na Galiza.
Trabalhamos para a nossa forma de escrever e viver a nossa língua abandonar o adjetivo “raro”. O dia que isso aconteça será um indício de que a nossa língua chegou a um ponto de inflexom para começar a recuperar o terreno perdido.
(1) Liberdade
Em 1904 tivo lugar um dos mais destacados atos de reafirmaçom regionalista por meio de um monumento aos mártires de Carral, os falidos revolucionários de 1846. O facto de erguer um monumento exigia o beneplácito das autoridades. Contra o que poda parecer, o desencontro com as autoridades nom surgiu polo motivo da homenagem. O ditame da “Academia de S. Fernando”, a instituiçom encarregada da autorizaçom expressou assim o seu mal-estar:
“la inscrición, de no redactarse en castellano, [que] se haga en el dialecto provincial más correcto sin mezcla de portugués”( ).
Que é o que aparecia na inscriçom para molestar a Academia?:
“Aos mártires da libertade” (sic).
Aos e libertade eram portanto português, estranhos ao “dialecto provincial” que talvez deve-se escrever Ós e libertá.
(2) Deus
¿Quien no dice que el vocablo Deus no es sinó portugués, como lo son también olle, dúvida y otros que vemos usar con frecuencia? (…) No se cansen, pues, en acumular vocablos: bien se está con que muchos de ellos no salgan de la estructura castellana, puesto que no desdicen no le quitan el mérito à la gallega.
CUVEIRO PIÑOL, [1895]
(3) Rua
[diz] O TIO MARCOS que fala o gallego enxebre, e eu pregúntolle, ¿cal é o gallego enxebre? ¿qué razón me dá pra conocelo? Eu creo que o Tio Marcos é un home que ven d´as provincias, e puxo os calzós y-a monteira gallegas, e facendo que ven loando os gallegos e a sua fala, ven facendo a rechífla d´iles: porque vexo que non fala como falan os gallegos, que ben falan, senon os que non saben falar, e ven usando palabras que xa non se usan n-a terra gallega. Ô TIO MARCOS preguntan todos:»¿Il fala en portugués?« E caixe que ten razón. ¿A quen se lle ocorre chamarlle ôs lugares pobos, si solo lle chaman en Portugal? Chamarlle ás calles ruas sabendo que hasta en Ourense, sinon o sitio, desapareceron ô menos os nombres d´a rua dá Obra…
1884, na publicaçom O Tio Marcos da Portela.
(4) Quilómetro zero de uma estratégia luso-brasileira
“Deixamos aberta a posibilidade dunha ortografia, pois, mais histórica, ou mais económica, ou mais solidaria de outras formas do románico-hispánico ao que o galego pertence, non só como prática usual no futuro, senón como anticipo, a título experimental, en círculos cultos, segundo, por outra parte, xa se ven, notoriamente, ensaiando”
Limiar das Normas Ortográficas do Idioma Galego, Comisión de Linguística, Publicacións da Xunta de Galicia, Santiago, Maio 1980.
(5) Espírito diferente
“Para sermos, xa que logo, consecuentes co noso principio de non xebrar excesivamente o galego culto do popular (de xeito que aquel non sexa letra morta para os galegos), témonos que pronunciar contra a portuguesización do galego. Se queremos ter unha norma operante teremos que extraela do uso”.
INSTITUTO DA LÍNGUA GALEGA, [1974], manual Gallego 3, editado pola Universidade de Compostela.
(6) Base
Introdución (p. 8)
“Unha lingua común asentada na fala, pero depurada de castelanismos, supradialectal, enraizada na tradición, coherente e harmónica coas demais linguas de cultura, esixe:
Excluí-lo diferencialismo radical porque ainda querendo ser unha postura de defensa frente ó castelán, manifesta de feito unha posición dependente e dominada com respecto a esta língua Han de excluirse, con maior razón, solucións diferencialistas que só sexan falsas analoxías e vulgarismos. Excluir tamén a evasión cara á lingua medieval: formas definitivamente mortas e arcaicas non deben suplantar outras vivas e galegas. Valora-lo aporte do portugués peninsular e brasileiro, pero excluir solucións que, aínda sendo apropiadas para esa lingua (o português), sexan contrarias á estructura lingüística do galego. O punto de partida e de chegada en calquera escolla normativa ha de ser sempre o galego, que non debe sacrifica-las súas características propias e relevantes en beneficio das dunha lingua irmá, pero diferente”.
Normas Ortográficas e Morfolóxicas do Idioma Galego, Instituto de Língua Galega/Real Academia Galega, 1982.
(7) Galego popular e estrangeirizaçom do português
Podemos considerar como mostra de lusismos:
Fonéticos aqueles que consisten na eliminación dun yod: estudar, estudante, muto, truta…; Morfolóxicos: ele no canto de «el», a desinencia verbal -ste no canto de -ches (cantaste por cantaches), o sufixo -bel ou -vel no canto de -ble (amável) entre outros; Lésicos: achar «atopar» xornal «diario» «periódico», ar «aire», termo «término», diabo «diablo», degredar «decretar», banir «desterrar», xanela «ventano», isolado «aislado», só «soio», garavata «corbata», rédea «ramal», rosto «rostro», liberdade «libertade», ate «hastra», paixón «pasión», comezar «comenzar», sen «sin», estrada «carretera», proprio «propio», mas «pro», coñecer «conocer», cidade «ciudad», esquecer «esquencer», etc.
Manual Gallego 3 do INSTITUTO DA LÍNGUA GALEGA, editado pola Universidade de Santiago de Compostela em 1974.

